Bisdom Haarlem-Amsterdam












Delen:
meld deze pagina op Twitter meld deze pagina op Facebook
Volgen:
link naar de RSS Feed van de laatste nieuwsberichten volg Bisdom Haarlem-Amsterdam op Twitter volg Bisdom Haarlem-Amsterdam op Facebook

Christusí lijden in staties

De kruiswegstaties van Frans Loots

gepubliceerd: donderdag, 4 maart 2021
foto: Museum Catharijneconvent
Wijk aan Zee, Odulphus Statie 8
Wijk aan Zee, Odulphus Statie 8

Pa­ro­chies en kerken zijn erf­goed- en schatbe­waar­ders. De gebouwen zijn in een bepaalde stijl opge­trok­ken. In iedere kerk zijn er kunst­schatten: van een glas-in-loodraam tot een heiligen­beeld, van li­tur­gische voorwerpen tot aan kunst met een grote K. SamenKerk opent voor u een klein kiertje van deze schat­ka­mer.

Ieder jaar gaan gelo­vi­gen in de Veer­tig­da­gen­tijd en op Goede Vrij­dag in de kerk ‘de weg van het kruis’, waarbij men let­ter­lijk en figuur­lijk stil­staat bij het lij­den en sterven van Christus. De Haar­lemse kunste­naar Frans Loots was spe­cia­list in het maken van deze kruis­wegs­ta­ties en een meester in het waar­heids­ge­trouw afbeel­den van elke fase van Christus’ lij­den.

Ge­schie­de­nis van kruis­wegs­ta­ties

Vanaf de vierde eeuw reis­den pelgrims naar het Heilige Land om daar de heilige plaatsen te bezoeken waarover in de evangeliën ge­spro­ken wordt. Pas vanaf het einde van de der­tien­de eeuw maken pelgrims mel­ding van ‘een weg die Christus, zijn kruis dragend, gevolgd heeft’. Na­tuur­lijk was het voor de meeste gelo­vi­gen niet weg­ge­legd om zo’n verre reis te maken. Daarom begon men de ver­schil­lende scènes uit te beel­den in schil­derijen en reliëfs. Zo ontstond als het ware een Via Dolorosa in de eigen kerk, waar­mee de gelo­vi­ge lopend bij elke fase van de lij­densweg stil kon staan. Het aantal staties varieerde vaak zo veel tussen de kerken en regio’s dat paus Clemens XII (1730-1740) uit­ein­delijk het aantal op veer­tien vast­stelde. Dat is vandaag de dag nog altijd het gang­ba­re uitgangs­punt, maar in een enkele kerk treffen we een vijf­tien­de statie aan met de Ver­rij­ze­nis als on­der­werp.

Frans Loots

Frans Loots
Frans Loots

Veel kunste­naars hebben zich in de loop der tijd toe­ge­legd op het vervaar­digen van kruis­wegs­ta­ties. Zo ook de Haar­lemse kunst­schil­der Frans Loots (1863-1924), die zich specialiseerde op dat gebied. Helaas is er niet zo heel veel bekend over deze kunst­schil­der. We weten dat zijn wieg mid­den op de Am­ster­damse Wallen stond. Hij was de zesde telg in een streng katho­liek gezin van in totaal negen kin­de­ren. Zijn ouders waren godvruch­tige én kunst­zin­nige mensen waardoor hij naar kunstnijver­heids­school Quellinius in Am­ster­dam mocht om de kneepjes van het schil­dersvak te leren. Na zijn oplei­ding ver­trok Frans naar Haar­lem waar hij ook het grootste deel van zijn leven woonde en werkte. Mis­schien is de reden dat we weinig van Loots weten wel te wijten aan het feit dat hij een be­schei­den mens was. Hij was een echte familieman die leefde voor de kunst.

Oeuvre

Het overgrote deel van Loots’ oeuvre bestaat uit ker­ke­lijke kunst die hij vooral voor het bisdom Haar­lem-Am­ster­dam maakte. Een tiental kruis­wegs­ta­ties en een aantal muur­schil­deringen in kerken door het hele land zijn van zijn hand. Hij probeerde zo waar­heids­ge­trouw en levensecht moge­lijk te schil­de­ren. In zijn atelier drapeerde hij bij­voor­beeld lakens over leden­poppen (een houten model van een mens, waar­van de ledematen kunnen draaien en scharnieren in alle rich­tingen - red.) om de plooival zo goed moge­lijk na te kunnen bootsen. Zijn vrouw, kin­de­ren en kennissen ston­den vaak model in zijn werk. Maar ook een pastoor en zelfs een deken ver­werkte hij in zijn staties voor een paro­chie­kerk.

In ons bisdom hebben onder andere de H. Urbanus­kerk in Boven­kerk (Am­stel­veen) en de H. Odulphus­kerk in Wijk aan Zee kruis­wegs­ta­ties van zijn hand. In Boven­kerk kreeg pastoor Filbry op 15 au­gus­tus 1898 ter ere van zijn vijfen­twin­tig­ja­rig pries­ter­jubi­leum de staties cadeau van zijn pa­ro­chi­anen. In de kerk van Wijk aan Zee was men wat min­der gefortu­neerd. Daar hebben de pa­ro­chi­anen de kruis­wegs­ta­ties van 1898 tot 1903 bij elkaar gespaard. Zij verkeren nog altijd in goede staat. Helaas kan dat niet gezegd wor­den van de kruis­wegs­ta­ties in Boven­kerk die door de brand in 2018 erns­tig bescha­digd wer­den. Er wordt daar naars­tig naar fondsen gezocht om het werk van Loots in de oude staat te her­stel­len om het zo ook de ko­men­de decennia in de Veer­tig­da­gen­tijd te kunnen gebruiken.

foto: Dolf Middelhoff
Bovenkerk, Urbanus Statie 12
Boven­kerk, Urbanus Statie 12



Bisdom Haarlem - Amsterdam • Postbus 1053 • 2001 BB  Haarlem • (023) 511 26 00 • info@bisdomhaarlem-amsterdam.nlDisclaimerDeze website is gerealiseerd door iMoose