Bisdom Haarlem-Amsterdam










Delen:
meld deze pagina op Twitter meld deze pagina op Facebook
Volgen:
link naar de RSS Feed van de laatste nieuwsberichten volg Bisdom Haarlem-Amsterdam op Twitter volg Bisdom Haarlem-Amsterdam op Facebook

Wandeling door katholiek Amsterdam

Ministaatjes als kralen aan een gebedssnoer

gepubliceerd: maandag, 4 april 2016

In veel ste­den in ons bisdom zijn sporen van de katho­lie­ke ge­schie­de­nis terug te vin­den. Som­mi­ge zeer op­val­lend, zoals kerken en oud-kloosters, andere subtieler, zoals ver­wij­zingen in gevel­ste­nen of achter voordeuren.

Am­ster­dam in het kort

Am­ster­dam dankt zijn naam aan een 13e-eeuwse dam in de Amstel. De oudste vermel­ding van Am­ster­dam betreft een do­cu­ment van 27 ok­to­ber 1275, waarin graaf Floris V de bewoners tol­vrij­heid verleent. Het stads­bestuur sloot zich in 1578 aan bij de opstand tegen Spanje (Alteratie), vooral van­wege handels­be­langen. Na de val van Antwerpen (1585) arriveer­den er veel Vlamingen, met hun handelsnet­werk. Naast vele andere factoren speel­den hun komst en die van Portugese joden een be­lang­rijke rol in wat de Gouden Eeuw wordt genoemd. De stad werd een van de be­lang­rijk­ste havenen handelsste­den ter wereld. De grachtengordel behoort tot het UNESCO-Werel­derf­goed.

Café ’t Papeneiland

1. Café ’t Papeneiland, Prinsen­gracht 2

Hoekhuis uit 1641. In 1774 was sprake van ‘een Hegt Sterk Winkelhuis en erve staande en gelegen op de princegragt oft papeneijland’. Tegen­over­lig­gend bevond zich immers de schuil­kerk ‘De Post­hoorn’. Het café ontleent zelfs inter­na­tio­nale faam aan een ver­meende vluchtgangtussen kerk en kroeg.

Café ’t Papeneiland

2. Karthuizer­kloos­ter /Karthuizerhof, Karthuizers­straat 61-191

De eerste kloosters in Am­ster­dam wer­den aan het einde van de 14de en begin van de 15de eeuw gebouwd. De lijst kloosters is in­druk­wek­kend. Aan ‘die Plaetse’, de hui­dige Dam, bevond zich ook nog het Elisabethgasthuis en de gelijknamige kapel. Kloosters leg­den met hun gastenver­blij­ven, cellen, refters, kerkhoven, tuinen enzo­voorts een enorm beslag op het ste­de­lijk grond­ge­bied, het wer­den 21 mini­staatjes die als “kralen aan een gebedssnoer” een bepalend stempel op de stad drukten. Het populaire karthuizer­kloos­ter (1392) lag aan­vanke­lijk buiten de stad. Het was gewijd aan ‘Sint Andries ter zali­ger havene’. Het Huiszitten Weduwenhof (Karthuizerhof) is gebouwd op de resten van het klooster.

Hofje van Brienen

3. Hofje van Brienen, Prinsen­gracht 85-133

Het hofje (1804) heeft vleugels rond een binnenhof en een poort­ge­bouw met kapel. De architectuur­stijl is sober, ken­mer­kend voor de stads­bouw­mees­ter Abraham van der Hart. Opgericht door het echtpaar Van Brienen, een wel­ge­stelde rooms-katho­lie­ke familie. Zij richtte meer­dere zorgin­stel­lingen op.

Onze Lieve Vrouwekerk

4. Onze Lieve Vrouwe­kerk, Keizers­gracht 220

Deze driebeukige kruis­basi­liek (1852-1854) ligt naast een klooster van de re­demp­to­risten, die een grote rol speel­den bij de katho­lie­ke emanci­patie in Am­ster­dam. Het ontwerp is van architect Th. Molkenboer. Het interieur is als een staal­kaart van 19de-eeuwse neogo­tische decoratie en inrich­ting.

Rooms-Katholiek Oude Armenkantoor

5. Rooms-katho­liek Oude Armen­kantoor, Keizers­gracht 384

Poortje ont­wor­pen door Jacob van Campen als enig overblijfsel van de Schouw­burg, afgebrand op 11 mei 1772. Het hui­dige gebouw is het R.C. Oude Armen­kantoor uit 1773 met een sobere gevel. Interieur met regenten­ka­mer met marmeren schouw en stucplafond, achter­pleintje met daarachter de voor­ma­lige bakkerij met ovens.

Occo’s hofje

6. Occo’s hofje, ‘Gebouw van Barm­har­tig­heid’, Nieuwe Keizers­gracht 94

Dit hof uit 1776 wordt nog steeds gebruikt waar het oor­spron­ke­lijk voor bedoeld is: huis­ves­ting van oudere dames. Gesticht door Cornelia E. Occo als ‘Gebouw van Barmher­tigheijd’. Het hof heeft een kapel, gewijd aan Elizabeth van Thüringen, patroon­hei­lige van de zieken.

De Begijnhofkapel

7. De Begijnhof­ka­pel, Begijnhof 29

De begijnen leg­den een gelofte van kuis­heid af, maar mochten het hof verlaten om te trouwen. Er staan 47 huizen, de meeste met gevels uit de 17de en 18de eeuw. Het Houten Huys, Begijnhof 34, stamt uit 1528. Het Begijnhof was de enige katho­lie­ke in­stel­ling die na de Alteratie van 1578 bleef bestaan. De aan de H.H. Johannes en Ursula toegewijde Begijnhof­ka­pel werd in de periode 1671-1680 gebouwd achter de gevels van twee woon­hui­zen. Nadat de Kapel ter Heilige Stede in 1908 was afgebroken, werd deze kerk ook de Mirakel­kerk genoemd. In het interieur zijn dan ook veel ver­wij­zingen naar het Mirakel van Am­ster­dam (o.a. een schil­der­stuk van A.J. Derkin­de­ren).

Nieuwezijds Kapel

8. Nieuwe­zijds Kapel, Rokin 78

Het ‘Mirakel van Am­ster­dam’ (1345) herinnert aan de won­der­baar­lijke hostie die, nadat deze door een zieke was uitgespuwd, niet in het haardvuur wilde verbran­den. Het wordt jaar­lijks her­dacht tij­dens de zogeheten ‘Stille Omgang’. De oor­spron­ke­lijke kapel, op de mirakel­plek, ook wel ‘Kapel ter Heilige Stede’ genoemd, dateerde uit 1347 en was een van de be­lang­rijk­ste reli­gi­euze bouw­werken van Am­ster­dam. In 1908 onder hevig protest afgebroken. In 2005 ontdekte men onder een hui­dige betonvloer de oude zerkenvloer met graven van de 16de tot en met de 19de eeuw. In 1988 werd op het trottoir de zoge­noemde Mirakelkolom gebouwd, ter her­in­ne­ring aan de gesloopte laatgo­tische kapel. Deze zal wor­den her­plaatst na vol­tooi­ing van de werk­zaam­he­den aan de Noord/ Zuidlijn.

De Papegaai

9. De Papegaai, Kalver­straat 58

De Papegaai, eigen­lijk de H.H. Petrus en Paulus­kerk, werd gebouwd in 1848. Al in de tweede helft van de 17de eeuw was hier een schuil- of huis­kerk. In 1899 vergrootte men de kerk en toen kwam ook de gevel aan de Kalver­straat te liggen.

Gevelsteen met evangelist Marcus

10. Gevelsteen met evangelist Marcus, Bethaniënstraat 12

In de 17de eeuw ston­den hier vier huizen, genoemd naar de vier evan­ge­lis­ten. Boven de hijsbalk ziet u de evangelist Marcus met Evan­ge­lie en zijn symbooldier, de leeuw. In een zijwand van het Begijnhof even­eens prach­tige gevel­ste­nen, waar­on­der de Vlucht naar Egypte en het Offer van Abraham.

Ons’ Lieve Heer op Solder

11. Ons’ Lieve Heer op Solder, Oude­zijds Voorburwal 38

In het hart van de bin­nen­stad bevindt zich het Museum Ons’ Lieve Heer op Solder. U kunt dwalen door een goed bewaard grachtenhuis uit de Gouden Eeuw om te ein­digen in een complete kerk op zol­der. De kerk is gebouwd in opdracht van de wel­ge­stelde katho­lie­ke koopman Jan Hartman (1619-1668). Hij bewoonde het huis met zijn gezin in de periode dat katho­lie­ke vie­rin­gen in Neder­land offi­cieel verbo­den waren. De rooms-katho­lie­ken (twin­tig procent van de Am­ster­damse bevol­king) verloren na 1578 hun offi­cië­le kerken. Het pro­tes­tantse stads­bestuur wist wel van het bestaan van de zol­der­kerk, maar gedoogde vrijwel alle geloofs­over­tui­gingen binnen Am­ster­dam. Het was eer­der ‘huis­kerk’ dan ‘schuil­kerk’.

Olofs en Jeruzalemkapel

12. Olofs- en Jeru­za­lem­ka­pel, Zeedijk / Prins Hendrik­kade

Omstreeks 1440 gebouwd aan het begin van de Zeedijk als stenen zaal­kerkje van acht bij vijf­tien meter. In 1490 verrees de Jerusalem­ka­pel tegen de Sint Olof. Deze acht­kan­tige koepel­ka­pel was een ver­wij­zing naar de Heilig Graf­ka­pel in Jeru­za­lem en werd gesticht door Jeru­za­lemvaar­ders.

Sint Nicolaasbasiliek

13. Sint Nicolaas­basi­liek, Prins Hendrik­kade 73

De driebeukige kruis­basi­liek (1885-1887), gewijd aan de juist voor Am­ster­dam zo bete­ke­nis­volle patroon­hei­lige St. Nicolaas, werd naar een ontwerp van Adrianus C. Bleys opge­trok­ken in neo-renaissance stijl, en is sinds de toevoe­ging in 2009 van ‘Am­ster­dam’ aan de naam van ons bisdom de op een na be­lang­rijk­ste kerk binnen dat bisdom. Het is de derde kerk met die naam in Am­ster­dam: de Oude Kerk had dezelfde toe­wij­ding, en Ons’ Lieve Heer op Solder werd wel beschouwd als de tweede. De acht­hoekige koepeltoren met lantaarn en de torens met helm geven het silhouet een barok karakter. De vensters in de koepel laten door glas-in-lood gefilterd en gekleurd licht op het li­tur­gisch hart van de kerk neer. In 2001 werd een kost­ba­re res­tau­ra­tie van interieur en exterieur voltooid. Het rijke interieur is goed bewaard ge­ble­ven.

Michel Bakker – met dank aan Olga van der Klooster

 

Dit artikel is ook ge­pu­bli­ceerd in editie april 2016 van SamenKerk.




Bisdom Haarlem - Amsterdam • Postbus 1053 • 2001 BB  Haarlem • (023) 511 26 00 • info@bisdomhaarlem-amsterdam.nlDisclaimerDeze website is gerealiseerd door iMoose