Bisdom Haarlem-Amsterdam












Delen:
meld deze pagina op Twitter meld deze pagina op Facebook
Volgen:
link naar de RSS Feed van de laatste nieuwsberichten volg Pancratiusparochie op Twitter volg Pancratiusparochie op Facebook

Geschiedenis van de pauskeuze

gepubliceerd: zaterdag, 16 februari 2013

Het paus­keuze­de­creet van 1059 gaf oor­spron­ke­lijk het keuze­recht alleen aan de kar­di­naal-Bis­schop­pen die de Paus bij pontificale plechtig­he­den vervingen; zij moesten de kar­di­naal-priesters erbij halen, terwijl de overige leden van de clerus en het volk instem­ming betuigden (acclamatie). Binnen korte tijd verwierven de kar­di­naal-priesters en -diakens echter dezelfde rechten.

ConclaafSinds 1150 vormen deze "cardinales" een college met een deken (de kar­di­naal-Bis­schop van Ostia) aan het hoofd. In de twaalfde eeuw is het aanzien van de kar­di­na­len zeer gestegen, zeker wanneer hun naast de taak raad te geven aan de Paus, nog het uitsluitend recht op de paus­keuze wordt toe­ver­trouwd (1179). In de 12e eeuw werden ook niet-Romeinen aan het college toe­ge­voegd. In de dertiende en veertiende eeuw volgt de bloei­tijd van het kar­di­na­len­col­lege.

Aan de kar­di­na­len komt dus het recht toe de nieuwe Paus te kiezen, welk recht zij exclusief bezitten sinds 1179 (IIIe La­te­raans concilie, Con­sti­tu­tie Licet de evitanda, vgl. c. 349). Dit recht is een overblijfsel van de oor­spron­ke­lijke pro­ce­dure, volgens welke het presbyterium en de diakens de Paus kozen onder instem­ming van het volk dat ge­tui­ge­nis aflegde van de waardig­heid van de kandidaat en om diens wij­ding vroeg.

De nabuur-Bis­schop­pen van de suburbicaire bis­dom­men waren er ook bij betrokken en wijdden de nieuwe Bis­schop van Rome. Dat betekende na het vrij-worden van de Kerk onder keizer Constantijn (Edict van Milaan, 313) dat de Romeinse keizers er zich mee gingen bemoeien en de keuze voor het overige in de handen van de Romeinse aristocratie en de hogere clerus kwam te liggen. Met name de genoemde diakens kregen grote invloed en vele Pausen zijn uit hun rangen voort­ge­ko­men.

Eén keer heeft een Paus zelf zijn opvolger aangewezen: Paus Felix IV gaf in 530 als teken van opvol­ging zijn pallium aan aartsdiaken Boni­fa­tius. Vooral sinds de vijfde eeuw wordt de bemoeienis van de wereldlijke macht met de paus­keuze sterker, aanvanke­lijk zijn het vooral de keizers, koningen of de exarch van Ravenna die de keuze moeten bevestigen, in de negende en tiende eeuw spelen rivali­teit en machtsstreven van bepaalde Romeinse families een rol.

Paus Nicolaas II (1059) bepaalde bij decreet In nomine Domini dat alleen kar­di­na­len van de drie rangen het recht hadden de Paus te kiezen, maar dat aan koningen en keizers bij wijze van gunst enige invloed kon worden toe­ge­staan. De rechten van het volk (de Romeinse adel) werden tot een acclamatie­recht beperkt.

De Paus beperkte het eigen­lijke recht in het ori­gi­nele decreet  zelfs tot de kar­di­naal-Bis­schop­pen, maar dit heeft niet echt ingang gevonden. Aanvanke­lijk met enige moeite en verzet, die in de aan­wij­zing van enkele tegenpausen tot uiting kwamen, wist men de bepalingen van het decreet van Paus Nicolaas toch door te zetten en ze werden opgenomen in ver­schil­lende rechtscol­lec­ties waaronder het Decreet van Gratianus. 

Een probleem bij de paus­keuze bleef nog de toe­gan­ke­lijk­heid van de kar­di­na­len-ver­ga­de­ring: de keuze van Paus Urbanus II (1088) geschiedde bij­voor­beeld in te­gen­woor­dig­heid van de Duitse keizer en Mathilde van Canossa. De plaats van de paus­keuze wisselde.

Alexander III regelde de paus­keuze daarna de­fi­ni­tief in een door het derde La­te­raans concilie in 1179 goedgekeurde con­sti­tu­tie, door het keuze­recht aan alle kar­di­na­len toe te wijzen die met tweederde meerder­heid de nieuwe opvolger van Petrus konden aanwijzen, zonder dat aan anderen, zoals keizers, adel en priesters van Rome, rechten toekwamen. Voorgoed uitgesloten werd dat een minder­heid van de kar­di­na­len rechten zou kunnen doen gelden.

Om de kar­di­na­len ertoe te bewegen de keuze niet te lang uit te stellen en te vermijden dat zij onder druk zouden worden gezet, werden zij ver­schil­lende keren opgesloten; zo werd het paleis in Viterbo waar zij samenkwamen in 1268 dichtgemetseld en kregen zij voedsel aangereikt door een ope­ning in het dak. Toch duurde dit conclaaf nog twee jaar en negen maanden! De daar gekozen Gregorius X besloot daarna in 1274, met instem­ming van het tweede concilie van Lyon, tot de inrich­ting van het conclaaf, zoals wij dat kennen: van de wereld af­ge­slo­ten cum clave om ongewenste invloeden te weren. Dit conclaaf moest binnen tien dagen worden gehouden in de plaats waar de vorige Paus gestorven was; de maal­tijden moesten gelei­de­lijk verminderd en versoberd worden totdat de kar­di­na­len op water en brood leefden! Het concilie van Konstanz, dat een einde maakte aan het westers schisma, bracht een afwij­king van de normen rond het conclaaf: naast de kar­di­na­len traden ver­te­gen­woor­digers van de naties op als pauskiezers. Latere ver­an­de­ringen in de bepalingen ten aanzien van het conclaaf betroffen vooral de wijze van stemmen.

In 1904 heeft Paus Pius X een laatste stap gedaan om invloeden van buiten tegen te gaan door de kar­di­na­len op straffe van excom­mu­ni­ca­tie te verbieden een wens of veto ten aanzien van een kandidaat voor de Stoel van Petrus aan te nemen, waar­schijn­lijk naar aan­lei­ding van de gebeur­te­nissen in het conclaaf waarin hijzelf was gekozen. In dit conclaaf bracht kar­di­naal Puzyna van Krakau het veto in dat het Habs­burgse huis gerechtigd was uit te spreken, tegen de meest waar­schijn­lijke kandidaat, kar­di­naal Rampolla, de staats­secre­taris van Paus Leo XIII.

Door Paus Pius XII (1945) en Paulus VI (1975) werden daarna nieuwe normen omtrent de paus­keuze uit­ge­vaar­digd. In 1996 verscheen de geciteerde Apos­to­lische Con­sti­tu­tie Universi Dominici Gregis. Paus Bene­dic­tus XVI heeft in 2007 nog een ver­an­de­ring aan­ge­bracht in de keuze­pro­ce­du­re, waardoor de nieuwe paus altijd met tweederde meerder­heid van de stemmen moet worden gekozen.




Gerelateerde nieuwsberichten

zaterdag, 16 februari 2013Welke pausen hebben afstand gedaan?
zaterdag, 16 februari 2013Bestuur van de Kerk als de zetel van de paus vacant is
zaterdag, 16 februari 2013Waar komt het woord ‘kardinaal’ eigenlijk vandaan?
zaterdag, 16 februari 2013Taken van het kardinalencollege
zaterdag, 16 februari 2013De pauskeuze nu
zaterdag, 16 februari 2013Wanneer en hoe wordt de gekozene paus?



Bisdom Haarlem - Amsterdam • Postbus 1053 • 2001 BB  Haarlem • (023) 511 26 00 • info@bisdomhaarlem-amsterdam.nlDisclaimerDeze website is gerealiseerd door iMoose