Panthe?sme

Pantheïsme is de opvat­ting dat God en de wer­ke­lijk­heid (natuur, kosmos, alles wat bestaat) één en het­zelfde zijn. God is geen per­soon­lijke Schepper buiten of boven de wereld, maar is de wereld zelf - of de totali­teit van alles.

Het woord komt van het Grieks: pan (alles) + theos (god).

Kern­pun­ten

• Er is geen on­der­scheid tussen Schepper en schep­ping.
• God is niet een wezen tot wie je bidt als tot iemand anders; “God” is eer­der de naam voor het geheel, de natuur, of het zijn zelf.
• Vaak verdwijnt daar­mee een per­soon­lijke God met wil, liefde, oor­deel of open­ba­ring.

Bekende associaties: Baruch Spinoza (“God of de Natuur”), som­mi­ge stro­mingen in het hindoeïsme (vooral Advaita Vedanta), delen van de roman­tiek, en populaire uit­spra­ken als “alles is God” of “God is in alles en is alles”.

Verschil met verwante begrippen

• Theïsme (klassiek joods, chris­te­lijk, islami­tisch): God is per­soon­lijk en on­der­schei­den van de schep­ping. Hij heeft de wereld gemaakt, maar is er niet mee iden­tiek.
• Panentheïsme: God is in alles, maar gaat er tege­lijk bovenuit. De wereld is in God, God is meer dan de wereld.
• Deïsme: God heeft de wereld gemaakt en laat haar daarna groten­deels haar gang gaan.
• Atheïsme: er is geen God.

Katho­liek per­spec­tief

De katho­lieke Kerk wijst pantheïsme af. God is Schepper, trans­cen­dent (staat boven de schep­ping) én immanent (aanwe­zig in de schep­ping), maar valt er niet mee samen. De wereld is geschapen uit het niets en blijft on­der­schei­den van God. Iden­ti­fi­ca­tie van God met de natuur maakt zowel echte schep­ping, zonde, verlos­sing als per­soon­lijk gebed onmoge­lijk.

Paus Johannes Paulus II en de Cate­chis­mus noemen pantheïsme als een van de ant­woor­den op de vraag naar oorsprong die het chris­te­lijk geloof niet deelt: de wereld is geen emanatie of ver­schij­nings­vorm van God zelf, maar een vrije gave.

Kort: pantheïsme zegt “alles is God”; het klassieke chris­ten­dom zegt “alles komt van God, maar is niet God”.

Deze katholieke woordenlijst is nog in ontwikkeling.
Aan de beschrijvingen wordt nog geschaafd.
© Copyright 2026 Bisdom Haarlem-Amsterdam