Concubinaat

Concubinaat (of concubinatus in het Latijn) betekent een duurzame, buitenechte­lijke samen­le­vings­vorm waarbij een man en een vrouw als gehuw­den sa­men­le­ven zon­der ker­ke­lijk huwe­lijk. Het komt van het Latijnse concumbere = “samen liggen”.

His­to­rische bete­ke­nis

In de vroege Kerk en Romeinse tijd kon “concubinaat” soms een soort erkende, per­ma­nente relatie zijn (quasi-huwe­lijk), vooral als een vol­waar­dig huwe­lijk niet moge­lijk was door standverschil, slavernij of wette­lijke be­lem­me­ringen. De Kerk tolereerde dit in som­mi­ge gevallen (bijv. Concilie van Toledo in 400), zolang het om één vrouw ging en de intentie bestond voor een levenslange ver­bin­te­nis.

Vanaf de Mid­del­eeuwen en vooral na het Concilie van Trente (1545-1563) ver­an­der­de dit volle­dig:

• Clandes­tiene (geheime) hu­we­lij­ken wer­den verbo­den.
• Concubinaat werd strikt gezien als zon­dige, langdurige ontucht (forni­ca­tie in stand).
• De Kerk vaar­digde strenge straffen uit, waar­on­der excom­mu­ni­ca­tie voor wie niet stopte na waar­schu­wingen.

Huidige katho­lieke bete­ke­nis

Vandaag de dag ver­wijst concubinaat in de Katho­lieke Kerk naar onge­trouwd samen­wo­nen (samenhokken) met een seksuele relatie. Dit geldt zowel voor:

• Ongehuw­den die sa­men­le­ven zon­der ker­ke­lijk huwe­lijk.
• Mensen die alleen bur­ger­lijk getrouwd zijn (zon­der ker­ke­lijk huwe­lijk).

Dit wordt beschouwd als een objec­tief erns­tige zonde omdat het huwe­lijk in de Kerk een sacra­ment is. Mensen die in concubinaat leven, mogen normaal gezien niet com­mu­ni­ce­ren zolang ze in die situatie blijven, en ze kunnen moei­lijk absolutie krijgen in de biecht omdat ze de intentie tonen om in de zonde te blijven volhar­den.

Prak­tische gevolgen

• Biecht en communie: Moei­lijk zolang men niet ge­schei­den leeft of het huwe­lijk ker­ke­lijk regelt (indien moge­lijk).
• Pas­to­rale bena­dering: Moderne pries­ters moe­digen vaak aan om de situatie te “regula­riseren” (trouwen in de Kerk of apart gaan wonen) in plaats van louter te veroor­de­len.
• Het verschil met gewone “voorhuwe­lijkse seks” is dat concubinaat een duurzame leef­vorm is, wat het zicht­baar­der en hardnekki­ger maakt.

Deze katholieke woordenlijst is nog in ontwikkeling.
Aan de beschrijvingen wordt nog geschaafd.
© Copyright 2026 Bisdom Haarlem-Amsterdam