Geen ridder maar broeder van alles en allen

800 Jaar • Sint Franciscus van Assisi

Fran­cis­cus van Assisi stierf in de nacht van 3 op 4 ok­to­ber 1226 en maakte zo zijn overgang (transitus) naar het eeuwige leven. Daarom viert de fran­cis­caanse familie elk jaar op de avond van 3 ok­to­ber de transitus en op 4 ok­to­ber het feest van Fran­cis­cus. Deze vie­rin­gen zijn dit jaar speciaal omdat het 800 jaar gele­den is dat de heilige heen­ging. Dit artikel over Fran­cis­cus’ roe­ping is het tweede van drie artikelen in SamenKerk over Sint-Fran­cis­cus.

Het woord ‘roe­ping’ is voor velen mysterieus. Je hoort geen auditieve stem. Ik gebruik het einde van het Johannese­van­ge­lie (21,19-22) als ik over roe­ping ver­tel. Jezus vraagt Petrus Hem te volgen. De geliefde leer­ling volgt ook. Die wéét intuïtief dat hij moet volgen. Dat noem ik roe­ping: een diep gevoel dat het goed zit. Dat gebeurt niet op slag. Het is een proces van zoeken en rijpen. Ook bij Fran­cis­cus van Assisi.

Die wordt in 1181 of 1182 als zoon van de rijke lakenkoopman Pietro en zijn vrouw Pica geboren in Assisi op het moment dat zijn vader op handels­reis naar Frank­rijk is. Zijn moe­der noemt hem Giovanni di Pietro di Bernadone (= Hans van Peter van grote Bernard). Bij thuis­komst vindt Pietro ‘Giovanni’ maar een ordinaire naam. Hij moet ‘Francesco’ (= Fransmannetje) heten! Al zijn rijkdom en geluk heeft hij immers aan Frank­rijk te danken. Vanaf dan noemt ieder­een, zelfs God, hem bij die naam. Fran­cis­cus wil rid­der wor­den, maar zijn vader wil hem als op­vol­ger. Het uit­bre­ken van de bur­ger­oor­log met buur­stad Perugia is het moment voor Fran­cis­cus om zich te bewijzen in de strijd. Assisi wordt ver­slagen en Fran­cis­cus zit een jaar in de ge­van­ge­nis.

De Heer of de Knecht?

Eenmaal vrij, weet hij het niet meer: moet hij toch maar de winkel over­ne­men? (Maar is dat alles?) Of toch rid­der wor­den? (Maar die verschrikke­lijke oorlog dan?) Of toch iets anders...? Dan roept de paus op tot een kruis­tocht. Fran­cis­cus ziet daarin een teken toch rid­der te wor­den. Maar het blijkt een gedachte van Fran­cis­cus, niet van God. Want één dagreis ver krijgt hij een droom. Een stem (God?) vraagt: “Fran­cis­cus, wie wil je dienen: de Heer of de knecht?” “De Heer, na­tuur­lijk!” “Waarom volg je dan nu de knecht? Ga terug naar waar je vandaan komt, daar zal je dui­de­lijk wor­den wat je moet doen.”

Fran­cis­cus keert terug. Er volgt een reeks gebeur­te­nissen die hem zijn roe­ping leert verstaan. Hij ontmoet een melaatse. Elke mid­del­eeuwer gaat in een wijde boog om hen heen, maar Fran­cis­cus omhelst hem en beseft dat waar hij omhoog wilde (rid­derdom was adeldom) zijn weg omlaag gaat: hij wordt broe­der van de ‘min­de­ren’ (armen, zieken). Daarna bidt hij om dui­de­lijk­heid voor het Kruis van San Damiano, wat hem ant­woordt: “Fran­cis­cus, zie je niet dat mijn Huis in verval is? Ga heen en herstel mijn Huis!” Fran­cis­cus begint daarop kerkjes te her­stel­len met gestolen geld van zijn vader. Dit leidt tot een de­fi­ni­tieve breuk tussen hen. Het is het begin van Fran­cis­cus’ reli­gi­euze leven. Pas later blijkt dat hij het Huis van Christus, de Kerk van paus en kar­di­na­len én het gewone volk, moet her­stel­len.

Mindere Broe­ders en Arme Vrouwen

Tot Fran­cis­cus’ verba­zing willen anderen ook ‘min­dere broe­der’ wor­den. Door het Nieuwe Testa­ment drie keer open te slaan, vindt Fran­cis­cus als basis voor hun leven (en later zijn Regel) drie Bijbelcitaten:

• Wilt ge volmaakt zijn, ga dan naar huis, verkoop wat ge bezit en geef het aan de armen; daar­mee zult ge een schat in de hemel bezitten. En kom dan terug om Mij te volgen. (Mt. 19,21)
• Wie mijn volgeling wil zijn, moet Mij volgen door zich­zelf te verloochenen en zijn kruis op te nemen. (Mt. 16,24)
• Neemt niets mee voor onderweg: geen stok, geen reis­zak, geen voedsel en geen geld. (Lc. 9,3).

Fran­cis­cus noemt dit ‘leven naar het evan­ge­lie’. Ook vrouwen, Clara van Assisi voorop, kiezen voor dit leven naar het evan­ge­lie als Arme Vrouwen. Zo ontstaan twee gemeen­schappen: een manne­lijke onder zijn lei­ding en een vrouwe­lijke met Sint Clara van Assisi.

Fran­cis­cus’ roe­ping ontwikkelt zich ver­der door ont­moe­tingen die het beeld van wie hij broe­der is, ver­gro­ten: na de melaatse, boeren, ste­de­lingen, kar­di­na­len en de paus. Ieder­een bena­dert hij met het­zelfde respect, als hun kleine broe­der. Dat ont­wa­pent. Hij twijfelt lang of zijn roe­ping is te ‘preken onder de mensen’ of ‘zich terug te trekken als kluize­naar’. Het wordt Fran­cis­cus dui­de­lijk dat hij in zijn twijfel Gods stem in de weg zit: vult hij niet zelf in wat God van hem wil? Hij vraagt broe­der Silvester en zuster Clara - die beide terugge­trok­ken leven - het God te vragen. Het ant­woord is eendui­dig: “Fran­cis­cus, jij hebt je roe­ping niet voor jezelf gehad...” Onder de mensen is zijn roe­ping, al verlangt hij zelf het andere.

Broe­der van allen en alles

Fran­cis­cus besluit mee te gaan op kruis­tocht. Hij wil over vrede spreken met de Egyp­tische sultan Al-Kamil. Waar de kruisvaar­ders moor­dend en plun­de­rend rondtrekken, blijkt de sultan een edel en vrede­lie­vend mens. Fran­cis­cus beseft dat goed­heid niet is voorbe­hou­den aan chris­te­nen, maar dat álle mensen Gods kin­de­ren zijn en Fran­cis­cus dus broe­der van állen.

Terug in Italië wordt hij ziek. Hij heeft pijn, is bijna blind en ligt ’s nachts in een koud en voch­tig hutje, terwijl de muizen over hem heen lopen. Dan verdiept zijn roe­ping zich weer: hij beseft dat, omdat alles in Gods schep­ping met alles verbon­den is, alle onder­de­len van de schep­ping zijn broe­ders en zusters zijn. Hij schrijft zijn beroemde zonne­lied. Als Fran­cis­cus, een jaar later, 3 ok­to­ber 1226, op zijn sterf­bed ligt, kan hij zo zelfs de dood ac­cep­teren. Het leven naar het evan­ge­lie blijkt voor Fran­cis­cus een leven als broe­der van de hele schep­ping, inclusief Zuster Dood.

(dit artikel is ge­schre­ven door Hans-Peter Bartels ofm en verscheen eer­der in bisdom­blad SamenKerk)