Tongwerk

Een tong­werk (of tongpijp) in een pijporgel is een register waar­van het geluid ont­staat door een trillende metalen tong in de pijp - een beetje zoals bij een klarinet, hobo of trompet.

Werking

• Onderaan de pijp zit een koperen tong die tegen een stemkruk (kiel) trilt wanneer er wind door de pijp gaat.

• Deze trilling wekt de toon op.

• Boven de tong zit vaak een klankbeker (resonator), die de toon ver­sterkt en kleurt.

• De toonhoogte wordt vooral bepaald door de lengte van de tong, en min­der door de lengte van de pijp (anders dan bij labiaalpijpen).

Klank

• Tong­werken hebben vaak een krach­tige, kleur­rijke en door­drin­gende klank.

• Ze wor­den gebruikt om bij­zon­dere kleuren toe te voegen of om solo­re­gis­ters te vormen.

Voor­beel­den van tong­werken

• Trompet

• Hobo

• Fagot

• Klaroen

• Vox Humana (imi­te­rend de men­se­lijke stem)

Verschil met labiaalpijpen

• Labiaalpijp → klank door lucht die tegen een labium blaast (fluit­prin­ci­pe).

• Tong­werk → klank door een trillende tong (riet­prin­ci­pe).

Kort gezegd: een tong­werk is een pijporgel­re­gis­ter dat klinkt door een trillende metalen tong, verge­lijk­baar met blaasinstru­menten met riet.

Deze katholieke woordenlijst is nog in ontwikkeling.
Aan de beschrijvingen wordt nog geschaafd.
© Copyright 2026 Bisdom Haarlem-Amsterdam