Woord van de bisschop

De kracht van de kwetsbaarheid

Kwetsbaarheid, de kwetsbare mens, is het thema van het diaconale weekend in ons bisdom, dat op 12 en 13 november gehouden wordt. Voor zijn maandelijkse bijdrage koos de bisschop dan ook het thema “de kwetsbare mens”, en vanwege de hoge actualiteit en de band van ons bisdom met de Koptische gemeenschap schrijft hij over de beproevingen van onze medechristenen in Egypte.

De wereld wordt geregeerd door macht. Natuurlijk moeten er mensen zijn die leiding geven, beslissingen nemen en knopen doorhakken. Anders wordt de wereld een chaos. Maar het gaat grondig fout als machthebbers daarbij niet meer het algemeen belang op het oog hebben, maar vooral hun eigen belang. Als macht een verslaving wordt waarvan men zich niet meer los kan maken. Dat is precies wat we in onze tijd overal om ons heen zien.

In Libië, Syrië, Jemen, Zimbabwe en op zovele andere plaatsen zien we bezeten dictators die der niet voor terugschrikken om massaal hun burgers te onderdrukken, te folteren en te doden, om maar aan de macht te kunnen blijven. Tegelijk zien we echter ook hoe dit soort machtsuitoefening haar grenzen bereikt. Alle Russische tanks en Oost-Europese geheime diensten bleken niet in staat om de ineenstorting van het Sovjetimperium te voorkomen. In het Midden-Oosten lijkt iets soortgelijks te gebeuren. Vreedzame volksopstand in Tunesië en Egypte verjoeg de dictators, en maakte de weg vrij voor vrijheid en democratie. Hoopvol spreekt men van de ‘Arabische lente’. Maar de strijd is nog lang niet gewonnen. Achter de schermen wroeten andere krachten, die de vreedzame revolutie van het volk proberen te stelen.

Als ik dit schrijf heeft het Journaal net bericht over nieuwe rellen in Caïro. Radicale moslims hebben een Koptische kerk in brand gestoken. Het was niet de eerste keer. Koptische christenen gingen woedend de straat op, ondersteund door gematigde moslims. Daarop reageerde het leger met buitensporig geweld. Pantserwagens reden in op vreedzame demonstranten. Kenners achten het niet uitgesloten dat de militaire overgangsregering moslims en christenen - altijd nog zo’n tien procent van de bevolking - tegen elkaar probeert op te zetten om het democratisch proces te verstoren. Bij chaos past geen democratie. Bij chaos roept het volk om een sterke man. Het is de voedingsbodem voor een nieuwe dictator.

Ik heb bewondering voor de wijze waarop de Koptische kerk reageert. Paus Shenouda heeft zijn gelovigen opgeroepen om niet terug te slaan, maar om drie dagen te bidden en te vasten. Dat zijn de werkelijke wapens van de christen. Hij beseft dat achter alle uiterlijke strijd altijd een geestelijke strijd schuilgaat. Dat, zoals de Heer zelf zegt, bidden en vasten harten kan raken en demonen kan uitdrijven. Bij de gebeurtenissen in Caïro voel ik mij zeer betrokken. In ons bisdom hebben we uitstekende contacten met de Koptische christenen. Elk jaar lopen we in de processie gezamenlijk door de straten van Amsterdam in een verenigd getuigenis. Vorig jaar heb ik aan paus Shenouda onze kathedraal ter beschikking gesteld voor een ontmoeting met de Kopten in Nederland. Op dit dramatische moment in hun bestaan verdienen de Koptische christenen al onze hulp en solidariteit.

Deze hele situatie werpt ons ook terug op onze opdracht als christenen in het licht van geweld. Het voorbeeld en woord van de Heer is groots, maar ook zo moeilijk navolgbaar: "Als men u op de ene wang slaat, keer dan ook de andere toe." Natuurlijk: de Bergrede is geen recept voor alle situaties. Het is geen politiek programma. Er zijn vormen van kwaad die een christen juist vanwege zijn opkomen voor de waardigheid van de mens en de eer van God, moet bestrijden, in het uiterste geval zelfs met geweld. Wat Jezus ons hier duidelijk wil maken, is dat je geweld ten diepste niet uitbant door geweld ertegenover te stellen, dat haat niet verdwijnt door met haat te antwoorden, dat je het kwade niet kunt overwinnen met het kwade. Nee, zegt Hij, overwin het kwade door het goede, beantwoord haat met liefde, laat het onrecht op jou stuklopen zonder dat het je zelf tot onrecht brengt.

De Kopten staan nu concreet voor deze uitdaging. Paus Shenouda probeert de terechte verontwaardiging niet te laten escaleren, maar grijpt terug op de kracht van kwetsbaarheid, van geweldloos verzet en gebed. Hij handelt in het voetspoor van de Heer. Moge deze de Kopten in Egypte beschermen en vrede tussen moslims en christenen bewerken.