Vandaag 467 jaar jong!

Haarlem, Utrecht, Groningen, Den Bosch en Roermond

foto: Hans Erren

Vandaag, precies 467 jaar gele­den op 12 mei 1559, kregen vijf van de Neder­landse bis­dom­men hun ‘geboorteakte’ van paus Paulus IV. Met de bul Super universas werd de ker­ke­lijke kaart van de Neder­lan­den gron­dig herschikt.

De oprich­ting in 1559

Op verzoek van koning Filips II werd het oude, reusach­tige bisdom Utrecht verheven tot aarts­bis­dom. Daar­on­der kwamen nieuwe, over­zich­te­lijkere bis­dom­men: Haar­lem, Gro­nin­gen en Leeu­war­den (naast Deventer en Middel­burg). In het zui­den wer­den ’s-Hertogen­bosch en Roermond opgericht als suffragane bis­dom­men van Mechelen. Het doel was dui­de­lijk: kleinere, han­teer­ba­re kerk­pro­vin­cies voor betere pas­to­rale zorg, stren­gere discipline en een sterker katho­liek ant­woord op de Re­for­ma­tie.

Stor­mach­tige tij­den

Het ambitieuze plan kreeg al snel te maken met zware tegenwind. Beel­denstorm, Tach­tig­ja­rige Oorlog en de opkomst van de Republiek maakten van veel bis­dom­men lege titels. Bis­schop­pen kon­den vaak niet eens in hun eigen stad wonen. Toch bleven de namen en de ker­ke­lijke traditie leven - soms onder­gronds, soms via apos­to­lische vica­rissen.

Herstel van de hiërarchie

In 1853 kwam het grote keer­punt: het herstel van de bis­schop­pe­lijke hiërarchie in Neder­land. Vier bis­dom­men uit 1559 wer­den offi­cieel herboren: Utrecht (weer aarts­bis­dom), Haar­lem, ’s-Hertogen­bosch en Roermond.

In 1956 volgde de vijfde: Gro­nin­gen, dat meteen het gebied van het oude bisdom Leeu­war­den erbij kreeg. Zo ontstond het hui­dige bisdom Gro­nin­gen-Leeu­war­den. Haar­lem werd op 1 januari 2009 Haar­lem-Am­ster­dam. De rest bleef groten­deels intact.

Vijf bis­dom­men, één ge­schie­de­nis

Van de mid­del­eeuwse ka­the­dralen tot de bruisende geloofs­ge­meen­schappen van nu - we hebben stormen doorstaan, grenzen verschoven en namen aan­ge­past. De kern is echter onveran­derd: mensen nabij brengen bij Christus, in stad en dorp, van noord tot zuid.