Woord van de bisschop

De kracht van de kwetsbaarheid

Kwets­baar­heid, de kwets­ba­re mens, is het thema van het diaconale weekend in ons bisdom, dat op 12 en 13 no­vem­ber gehou­den wordt. Voor zijn maan­de­lijkse bijdrage koos de bis­schop dan ook het thema “de kwets­ba­re mens”, en van­wege de hoge actuali­teit en de band van ons bisdom met de Koptische ge­meen­schap schrijft hij over de be­proe­vingen van onze medechris­te­nen in Egypte.

De wereld wordt gere­geerd door macht. Na­tuur­lijk moeten er mensen zijn die lei­ding geven, beslis­singen nemen en knopen doorhakken. Anders wordt de wereld een chaos. Maar het gaat gron­dig fout als macht­heb­bers daarbij niet meer het alge­meen belang op het oog hebben, maar vooral hun eigen belang. Als macht een versla­ving wordt waar­van men zich niet meer los kan maken. Dat is precies wat we in onze tijd overal om ons heen zien.

In Libië, Syrië, Jemen, Zimbabwe en op zovele andere plaatsen zien we bezeten dictators die der niet voor terugschrikken om massaal hun bur­gers te onderdrukken, te fol­te­ren en te doden, om maar aan de macht te kunnen blijven. Tege­lijk zien we echter ook hoe dit soort machtsuit­oefe­ning haar grenzen bereikt. Alle Russische tanks en Oost-Europese geheime diensten bleken niet in staat om de ineenstor­ting van het Sovjetimperium te voor­ko­men. In het Midden-Oosten lijkt iets soortge­lijks te gebeuren. Vreedzame volksopstand in Tunesië en Egypte verjoeg de dictators, en maakte de weg vrij voor vrij­heid en de­mo­cra­tie. Hoop­vol spreekt men van de ‘Arabische lente’. Maar de strijd is nog lang niet gewonnen. Achter de schermen wroeten andere krachten, die de vreedzame revolutie van het volk proberen te stelen.

Als ik dit schrijf heeft het Jour­naal net bericht over nieuwe rellen in Caïro. Radicale moslims hebben een Koptische kerk in brand gestoken. Het was niet de eerste keer. Koptische chris­te­nen gingen woe­dend de straat op, onder­steund door gema­tigde moslims. Daarop rea­geerde het leger met bui­ten­spo­rig geweld. Pantser­wa­gens reden in op vreedzame demonstranten. Kenners achten het niet uit­ge­slo­ten dat de mili­tai­re overgangs­re­ge­ring moslims en chris­te­nen - altijd nog zo’n tien procent van de bevol­king - tegen elkaar probeert op te zetten om het democra­tisch proces te verstoren. Bij chaos past geen de­mo­cra­tie. Bij chaos roept het volk om een sterke man. Het is de voe­dings­bo­dem voor een nieuwe dictator.

Ik heb bewon­dering voor de wijze waarop de Koptische kerk rea­geert. Paus Shenouda heeft zijn gelo­vi­gen opge­roe­pen om niet terug te slaan, maar om drie dagen te bid­den en te vasten. Dat zijn de wer­ke­lijke wapens van de christen. Hij beseft dat achter alle uiter­lijke strijd altijd een gees­te­lij­ke strijd schuilgaat. Dat, zoals de Heer zelf zegt, bid­den en vasten harten kan raken en demonen kan uit­drij­ven. Bij de gebeur­te­nissen in Caïro voel ik mij zeer betrokken. In ons bisdom hebben we uitstekende contacten met de Koptische chris­te­nen. Elk jaar lopen we in de pro­ces­sie ge­za­men­lijk door de straten van Am­ster­dam in een verenigd ge­tui­ge­nis. Vorig jaar heb ik aan paus Shenouda onze ka­the­draal ter beschik­king gesteld voor een ont­moe­ting met de Kopten in Neder­land. Op dit dra­ma­tische moment in hun bestaan verdienen de Koptische chris­te­nen al onze hulp en soli­da­ri­teit.

Deze hele situatie werpt ons ook terug op onze opdracht als chris­te­nen in het licht van geweld. Het voor­beeld en woord van de Heer is groots, maar ook zo moei­lijk navolg­baar: "Als men u op de ene wang slaat, keer dan ook de andere toe." Na­tuur­lijk: de Bergrede is geen recept voor alle situaties. Het is geen poli­tiek pro­gram­ma. Er zijn vormen van kwaad die een christen juist van­wege zijn opkomen voor de waar­dig­heid van de mens en de eer van God, moet bestrij­den, in het uiterste geval zelfs met geweld. Wat Jezus ons hier dui­de­lijk wil maken, is dat je geweld ten diepste niet uitbant door geweld ertegen­over te stellen, dat haat niet verdwijnt door met haat te ant­woor­den, dat je het kwade niet kunt over­win­nen met het kwade. Nee, zegt Hij, overwin het kwade door het goede, beant­woord haat met liefde, laat het onrecht op jou stuklopen zon­der dat het je zelf tot onrecht brengt.

De Kopten staan nu concreet voor deze uit­daging. Paus Shenouda probeert de terechte veront­waar­diging niet te laten escaleren, maar grijpt terug op de kracht van kwets­baar­heid, van geweldloos verzet en gebed. Hij handelt in het voetspoor van de Heer. Moge deze de Kopten in Egypte be­scher­men en vrede tussen moslims en chris­te­nen bewerken.