Woord van de bisschop

Het Pasen van Johannes Paulus II

Kort na Pasen zal paus Johannes Paulus II wor­den zalig verklaard. In zijn leven en sterven zie ik heel sprekend de weg weer­spie­geld, die Christus ons is voor­ge­gaan. De weg die wij ook allemaal moeten gaan. Hij heeft het ‘Hosanna’ gekend, maar ook het ‘Kruisigt Hem’. Miljoenen hebben hem toegejuicht. Miljoenen ook waren getuige van de moordaan­slag op zijn leven en de aftakeling van zijn laatste jaren.

We her­in­ne­ren ons allemaal nog wel de gebeur­te­nissen na zijn over­lij­den. De hele wereld zat gekluisterd aan de buis. Meer dan twee miljoen mensen ston­den uren lang, soms dagen lang, in einde­loze rijen te wachten om afscheid te nemen van hun paus. Honderd­dui­zen­den jonge mensen trokken zingend door de straten van de eeuwige stad. Op het St. Pieters­plein maakten de vele pelgrims meteen dui­de­lijk dat wat hen betreft deze paus een heilige was. Santo subito scan­deer­den ze minutenlang, ‘on­mid­del­lijk heilig verklaren’. Ook kar­di­naal Ratzin­ger kon dit in zijn homilie meevoelen en zag de paus al staande in het raam van de hemelse woning, ver­der zorgend en zegenend. De mens die zijn levens­reis beëindigd heeft en bij God is uitge­ko­men, zo geloven wij tenslotte, komt niet terecht een soort eeuwig­du­rend rusthuis, maar gaat ver­der in een groots gees­te­lijk avontuur, dat ooit zal uitmon­den in de licha­me­lijke opstan­ding. Hij wordt op nieuwe wijze ingezet in Gods liefdes­plan met de mens. Johannes Paulus II is in de hemel en werkt van daaruit ver­der voor deze aarde, voor kerk en wereld, zo zal zijn op­vol­ger nu met over­tui­ging verklaren. Maar ook zijn aardse leven was al uniek.

Deze paus heeft his­to­rische stappen gezet, niet één, maar vele. Stappen van toe­na­de­ring tot andere religies en andere chris­te­lijke kerken. Niet vanuit valse compro­mis­sen of relative­ring van de eigen geloofs­in­houd - zijn ver­kon­di­ging liet aan dui­de­lijk­heid niets te wensen over - maar vanuit het diepe besef dat liefde geen grenzen kent. Verschil van over­tui­ging, ook al gaat het tot in je vezels, mag nooit aan­lei­ding zijn om op te hou­den lief te hebben, begreep hij. Dan zou­den we het hart van ons geloof verra­den. Dat is het waarin in onze dagen fun­damentalisten zich zo gron­dig vergissen. Dit hebben de mensen gevoeld. Bij alle uiter­lijke pre­sen­ta­tie die van hem gevraagd werd, was hij ten diepste een mysticus, een mens die leefde in diepe ver­bon­den­heid met zijn Heer. Vooral de jeugd heeft altijd een sterk gevoel voor authentici­teit. Dat hebben ze bij Johannes Paulus gevon­den. Hij daagde hen uit hun idealen hoog te stellen, met alle worsteling die daarbij hoort. Bovenal voel­den ze dat hij hen wer­ke­lijk liefhad als een vader en om hun leven bekommerd was. En als je vader oud wordt, en ziek of zwak, dan bemin je hem niet min­der, maar meer. Dat liet de jeugd bij zijn over­lij­den zien.

In de jaren dat ik bis­schop ben, heb ik hem ver­schil­lende malen ontmoet en vijf maal per­soon­lijk mogen spreken. Ik heb hem zien wor­den van een krach­tige dyna­mische per­soon­lijk­heid, die met inzicht en humor het gesprek beheerste, tot een lij­dende knecht Gods, die steeds meer de gevangene werd van zijn eigen lichaam en die je zelfs tij­dens het gesprek zag vechten om het vol te hou­den, en zijn zen­ding te vol­bren­gen. Het tekende de diepe eenvoud van zijn persoon, die het aankon in zijn zwak­heid gezien te wor­den. Het was hem gelukkig vergund waar­dig te sterven en zelfs van de ziekte van laatste jaren en van zijn sterven nog een prach­tig ge­tui­ge­nis te maken voor Christus. We hebben een getuige van Gods liefde en barm­har­tig­heid in ons mid­den gehad, is eigen­lijk de bood­schap van een zalig­ver­kla­ring. Een profeet ook die niet schroomde stelling te nemen in de grote morele, sociale en poli­tieke vraag­stukken van onze tijd. Die ijverde voor het leven en tegen een cultuur van de dood, die opriep tot omme­keer en met zijn en­cy­clie­ken en preken hamerde op sociale recht­vaar­dig­heid, vrede en vrij­heid. Het was een dienst aan de mens­heid, die rich­ting zoekt in het nieuwe mil­len­nium, vanuit de in­spi­ra­tie van het evan­ge­lie en 2000 jaar Traditie.

Johannes Paulus was ook een paus die het hele gewicht van zijn ambt in de strijd gooide tegen onder­druk­king en totalitaire ideo­lo­gieen. Zijn invloed werd gevreesd. Het beste bewijs heeft wel de Russische KGB geleverd, die geen andere oplos­sing meer zag dan hem te vermoor­den. Ze had­den echter niet gerekend met de hand van de hemelse moe­der die – zoals de paus zelf getuigde – de rich­ting van de kogel ver­an­der­de. Het was tenslotte haar dag, 13 mei, de dag van Fatima, en haar paus. Als jongeling had hij haar tot moe­der geno­men, indach­tig het woord van Christus op het kruis: “Vrouw, zie­daar uw zoon. Zoon, zie­daar uw Moeder”. Maria is ons gegeven, getuigde hij later zovele malen, niet als theo­lo­gische theorie, maar als uni­ver­se­le, concrete gees­te­lij­ke moe­der. Zij heeft hem geleid naar het eeuwig Pasen en de eeuwige glorie van haar Zoon. Zij zal ook ons en de hele mens­heid als een moe­der ver­der lei­den op de weg naar grotere een­heid, en naar vernieu­wing van leven en wereld. Het is een weg die getekend is door het glorie­vol kruis van Christus, door de ver­ge­ving en ver­zoe­ning die het gebracht heeft, en door de hoop op opstan­ding en eeuwig leven met Hem.