Woord van de bisschop

Oranjegevoel en identiteit

Als ik dit schrijf is het maan­dag 12 juli. Gister­avond heeft Neder­land de finale van het wereld­kampioen­schap voetbal verloren. Miljoenen Oranjefans zijn ont­goo­cheld. Spanje ver­keert in euforie. Hoe komt het dat een voetbalspel zoveel vreugde en verdriet kan oproepen? We­reld­wijd hebben enkele miljar­den mensen het toernooi gevolgd. Tijdens de wedstrij­den lag het leven in de spelende lan­den stil. Hele naties raakten ont­regeld. Het boeit me te zoeken naar de oor­zaken van zoveel col­lec­tieve emotie.

Aller­eerst moet ik toe­ge­ven dat ik er ook zelf niet vrij van ben. Al ben ik geen bij­zon­dere voetbalfan, toch werd ook ik meegesleept in het Oranje­ge­voel. Ik heb de finale gevolgd en hoopte met de rest van Neder­land dat we zou­den winnen, maar dan wel graag ver­diend en met mooi voetbal. Dat pakte helaas anders uit. Een zekere hard­heid hoort bij het spel, maar deze finale was naar mijn mening, vooral van Neder­landse zijde, té hard.

‘Onze jongens’ hebben tot het laatst gevochten en alles gegeven – dat moet je ze nageven -, maar Spanje was gewoon beter. Met een één – nul verlies kan ik goed leven.

Maar dit terzijde. Wat me vooral fascineert is dat een gewoon sporttoernooi vrijwel de gehele mens­heid een maand lang in de ban kan hou­den. Voer voor psychologen. Ener­zijds heeft het iets moois. Volken, culturen en rassen ont­moe­ten elkaar in een vreedzame rivali­teit. Een mooie scène werd door een camera vast­ge­legd. Na het verlies van Brazilië tegen Neder­land zag je een Bra­zi­li­aanse fan ontred­derd tegen een muurtje hangen. Een groepje uitbun­dige Oranjefans kwam langs. Ze zagen de jongeman en gingen op hem af om hem te troosten en een knuffel te geven. Vaak zag je fans van ver­schil­lende lan­den vóór en ook ná de wedstrijd samen vieren. Veel arme Afrikanen ver­tel­den op ontroerende wijze trots en blij te zijn dat hun land het toernooi orga­ni­seer­de en gastheer was voor de hele wereld. Dat gun je ze van harte.

Ander­zijds heeft het ook iets bizars. Miljoenen fans lijken hun hele gevoel van eigen­waarde en zelfs per­soon­lijk geluk op te hangen aan de pres­ta­ties van hun team op het veld. Het krijgt bijna iets exis­tentieels. Normale en be­grij­pe­lijke vreugde of teleur­stel­ling zie je over­gaan in uit­zin­nige euforie of ook totale ont­red­de­ring. Wat is hier aan de hand? Ik denk dat het veel te maken heeft met iden­ti­teit. Een mens wil ergens bij­ho­ren, bij een groep, ge­meen­schap of volk. In een wereld die steeds kleiner wordt, waar culturen zich vermengen en alles steeds gelijk­vormi­ger wordt, waar veel maat­schap­pe­lijke en reli­gi­euze ver­ban­den verbrokkeld zijn, blijft vaak alleen nog de natie als bron van iden­ti­teit. Dát ben je: Neder­lan­der, Span­jaard, Chinees of Argen­tijn… Natio­nale gevoelens zijn al jarenlang we­reld­wijd in opmars. Het Oranje­ge­voel is een soort on­der­dom­pe­len in col­lec­tieve emotie en saam­ho­rig­heid.

Op zich is daar niets op tegen. Een mens heeft er recht op om trots te zijn op zijn volk en vaderland, op zijn eigen cultuur en natie. Dat hoort bij het mens zijn. Verschillen tussen mensen zijn niet iets om uit te wissen, maar juist een charme en een rijkdom. Zonder dat zou de wereld wel erg saai en kleurloos zijn. Maar, zeg ik als christen en bis­schop, verschillen zijn alleen mooi en verrijkend als we ons daarbij bewust blijven van een veel diepere een­heid tussen mensen die elk verschil onein­dig overstijgt. Allemaal zijn we geschapen naar Gods beeld en gelijkenis, met een onster­fe­lijke ziel en eeuwige bestem­ming, ge­roe­pen om te leven als kin­de­ren van God, broe­ders en zusters van elkaar. Als dat diepe besef van een­heid in God verbleekt, dan zijn we pas echt in gevaar. Dan kan natio­nale trots ontaar­den in na­tio­na­lis­me en superiori­teits­ge­voel. Dan komt er de kiem in van ver­deeld­heid, afgren­zing en conflict. In onze tijd is het meer dan ooit zaak te waken dat de mens z’n oorsprong en bestem­ming in God niet vergeet. Alleen op die basis kan ook sport wer­ke­lijk verbroe­de­ren en tot zegen zijn.