Woord van de bisschop

Bisschop als kluizenaar

Al lan­ger had bis­schop Punt het verlangen om zich net als de Heer een keer terug te trekken in de woes­tijn om te bid­den en te vasten, en zo dichter bij God te komen. Van het alleen zijn met de natuur, zich­zelf, en met God, verwachtte hij een bij­zon­dere erva­ring.

Aangezien we in Neder­land niet veel woes­tijn hebben, werd het een ‘desierto’ in Zuid Spanje. Een kleine ge­meen­schap geïn­spi­reerd door Charles de Foucauld beheert daar enkele plekken waar vroe­ger kluize­naars geleefd hebben. Eén ervan is een grot, die men hem welwillend ter beschik­king stelde. We vroegen hem naar zijn erva­ringen.

“Aller­eerst een vraag over de fysieke kant van uw woes­tijn­er­va­ring. Hoe was het in de grot?

Het was een avontuur. Gees­te­lijk heb ik het als heil­zaam ervaren, maar fysiek zwaar. Mijn omge­ving had van tevoren al gewaar­schuwd: “dat kun je wel doen als je 30, maar niet meer als je 67 bent”. Daar bleek wel iets in te zitten. De vier weken die ik gepland had, wer­den drie weken. Toen had ik mijn fysieke grenzen wel bereikt. Als verblijf had ik een grot van ongeveer drie bij drie meter, met een bed, een tafeltje en een stoel, en zon­der enig modern comfort of sanitair. Ik leefde van wat brood en muësli, vruchten en houd­ba­re melk. Dat ging won­derwel vrij ge­mak­ke­lijk.

Naar een warme maal­tijd, koffie, of sigaren, die ik normaal graag mag genieten, heb ik niet getaald. Ik denk dat dit ook samenhangt met de radicale ver­an­de­ring van omge­ving. Vasten is moei­lijker als je thuis bent en steeds langs de koel­kast loopt, of als ieder­een gaat eten, alleen jij niet. In de woes­tijn is je hele ‘mindset’ anders. Als aar­dig neveneffect ben ik in die drie weken meteen zo’n zeven kilo afge­val­len.

“Was de kou in de winter geen probleem?”

Dat is me inder­daad het zwaarst gevallen. Over­dag scheen de zon en kon het wel zo’n 18 tot 20 gra­den wor­den. Maar als de zon al rond zes uur achter de bergen verdween, daalde de temperatuur meteen met zo’n tien gra­den. Feite­lijk was het van de 24 uur tenminste 16 uur echt koud. Met legerkle­ding, die ik als krijgs­macht­bis­schop ooit gekregen heb, kon ik me ‘s avonds warm hou­den, en een slaap­zak hielp me door de nachten heen.

Op een avond dacht ik er net over om buiten te gaan slapen, toen er ineens een grijze wolf voorbij liep, op nog geen tien meter afstand. Bij nader inzien heb ik dit plan toen toch maar laten varen. Een cam­pinggas tankje gaf ongeveer een uur per avond wat warmte in de grot. Die tijd gebruikte ik voor het lezen van de heilige mis. Ik kan me nu wel veel beter ver­plaatsen in het harde leven van een dak­loze, vooral in de winter, en voel meer compassie.

“Hoe heeft u het men­taal en gees­te­lijk beleefd ?”

Ook men­taal was het een erva­ring die je wel even door elkaar schudt. Op een mid­dag werd ik door enkele vrien­de­lijke mensen bij de grot afgezet. Eerst had­den we vanaf de normale weg nog zo’n half uur gere­den over rotspa­den, langs kloven en ravijnen, en toen nog een stuk gelopen om de grot te bereiken. Een eindje ver­derop woonde per­ma­nent een kluize­naar, bij een centraal gebouwtje, waar de auto kon staan. Maar hij res­pec­teerde mijn wens om de een­zaam­heid te ervaren, en liet me ver­der met rust.

Het werd donker en ik begon me echt alleen te voelen. Zelfs met een zaklantaarn kon je geen tien meter lopen van­wege de rotsen en kloven. Ik rea­li­seer­de me dat ik nu echt op mezelf was aangewezen. Tege­lijk had dat een po­si­tie­ve keerzijde. Ik was even helemaal van de wereld af. Je ervaart als nooit tevoren de stilte. Juist de wil­dernis laat je de natuur op nieuwe wijze ervaren. Je maakt er deel van uit, en tege­lijk voel je dat je ziel het overstijgt, en wordt het een venster naar God.

“En daar ging het u toch om !”

Inder­daad. Ik wilde vasten een keer heel concreet beleven. Let­ter­lijk even van alles afzien. Proberen los te komen van zorgen en problemen, van ac­ti­vi­teiten en plannen, om de stem van de Heer beter te kunnen horen. Je probeert in wezen min­der te ruimte maken voor jezelf, waardoor God meer ruimte krijgt. Nu is dat mak­ke­lijker gezegd dan gedaan. Zelfs in de woes­tijn neem je jezelf mee, je gedachten en je be­kom­mer­nissen. Ik heb het vooral ervaren als een oefe­ning in geloof en ver­trouwen. Chris­te­lijke medi­ta­tie is ten slotte niet primair techniek, maar relatie. Je probeer je te stellen in Gods te­gen­woor­dig­heid. In dat Licht durven zien wat er nog niet goed is in jezelf, maar ook in onze kerk, en waar we moeten ver­an­de­ren.

Ik heb de Heer na­tuur­lijk ook vragen en zorgen voor­ge­legd. Het is won­der­lijk te ervaren hoe je dan in een plot­se­linge gedachte of in het openslaan van de Schrift of gees­te­lij­ke lectuur wer­ke­lijk ant­woord krijgt, waardoor medi­ta­tie een echte dialoog wordt, en de aanwe­zig­heid van God een concrete reali­teit. Wat Hij me in het hart gelegd heeft, is uiter­aard per­soon­lijk. Wel kreeg ik een nog sterker besef hoe­zeer de grote geloofsafval die zich in Europa voltrekt, door onze lauw­heid en falen, het hart van de Heer verwondt en onze cultuur te gronde richt.

“Het aftre­den van de paus lijkt daar­mee samen te hangen. Heeft u het nog mee­ge­kre­gen?”

Op het einde van m’n verblijf kreeg ik een ‘sms’ met dit schokkende nieuws. Het heeft ook mij over­val­len, maar ik kan het begrijpen en res­pec­teren als een daad van diepe nede­rig­heid. Voor het oog van de wereld zei Bene­dic­tus: ik kan het niet meer, mijn krachten zijn niet meer toereikend om de grote uit­dagingen en problemen van de kerk in deze tijd nog aan te kunnen. Het past wel in m’n voor­ge­voel voor onze tijd. Ik kijk met een mengeling van hoop en zorg naar de toe­komst. We zullen ons moeten voor­be­rei­den op beslissende gebeur­te­nissen, waarin de Heer kerk en wereld zal zuiveren. Het woord van het evan­ge­lie:“Bekeert u en doet boete, want het Ko­nink­rijk Gods is nabij”, krijgt voor mij een steeds dringen­der actuali­teit.

Boete doen was ook een van de motieven om me een tijd in de grot terug te trekken. Dit is voor ons allemaal een genade­tijd om terug te keren naar God en Zijn Ge­rech­tig­heid. Alleen dan zullen we een globale cata­stro­fe nog kunnen afwen­den, en de won­de­ren van Gods liefde, de over­win­ning van leven en opstan­ding zien. In die zin wens ik alle lezers een Zalig Pasen.